In opdracht van de Rekenkamercommissie Kempengemeenten deden we rekenkameronderzoek naar bewonersinitiatieven in de Brabantse gemeenten Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Welke beoogde en daadwerkelijke maatschappelijke effecten hebben inwonersinitiatieven? En welke relatie hebben zij met de drie gemeentes?
Bewonersinitiatieven zijn een vorm van zelforganisatie van inwoners, gericht op de verbetering van de eigen levenssituatie of de samenleving. Meerdere mensen zijn bij zo'n initiatief betrokken, al dan niet als tijdelijke initiatiefgroep, actiegroep of projectgroep. Inwonersinitiatieven worden gerund door vrijwilligers, zijn hoogstens semiprofessioneel, kleinschalig en niet of weinig geïnstitutionaliseerd.
In het onderzoek is alleen gekeken naar initiatieven die een relatie met één van de gemeenten had of willen hebben. Het onderzoek bestond diepte-interviews met initiatiefnemers, deskresearch naar gemeentelijk beleid en de maatschappelijke effecten en uit rondetafelbijeenkomsten met de diverse gemeenteraden.
Uit het onderzoek bleek dat de drie gemeenten in principe welwillend zijn om bewonersinitiatieven te omarmen, maar dat dit hoge verwachtingen schept die de gemeenten vervolgens niet kunnen waarmaken. Dit heeft als risico dat bewoners teleurgesteld raken.
Ook bleek de drie gemeenteraden niet altijd in staat waren om haar om haar controlerende rol waar te maken. Met name wanneer bevoegdheden aan initiatieven werden overgedragen of sprake is van veel gemeenschapsgeld moeten de raden een extra stap zetten om in positie te komen.
Tot slot blijken actieve inwoners vaak deze inwoners te zijn en participeren kwetsbare inwoners beduidend minder. Hierdoor ontstaat potentieel ongelijk speelveld.